سم پاشی و کنترل ناقلین

//سم پاشی و کنترل ناقلین

سم پاشی و کنترل ناقلین

در طول تاریخ بشر همواره در معرض آزار و اذیت حشرات و سایر بندپایان واقع شده و تلفات زیادی را در مقابل بیماری های منتقله از حشرات متحمل شده است.

بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی کشورهای حوزه مدیترانه شرقی و از جمله ایران از مهم ترین کانون های بیماری های منتقله به وسیله حشرات و سایر بندپایان در دنیا هستند و با توجه به تنوع ناقلین و بویژه گونه های پشه ها، در معرض خطر انتشار بسیاری از بیماری های آربوویروسی قرار دارند.

روش های مختلف کنترل آزار اذیت حشرات:

الف) پرهیز (Avoidance )از حشرات:
دوری نمودن از حشرات در بعد مکانی و زمانی باید صورت گیرد.بدین معنی که اگر مجبور هستیم در مناطق خیزش حشرات وارد
شویم، زمانی را میبایست انتخاب کنیم که همزمان با ساعات فعالیت حشرات و یا حداقل ساعات اوج وفور و گزش آنها نباشد
(معمولاً اوایل غروب و ساعت اولیه شب و همچنین ساعات قبل ازطلوع آفتاب).

۱) محافظت فیزیکی: پوشیدن لباس کاملا پوشیده الزامی است. بیشتر حشرات گزنده و بویژه پشه های کولکس، آنوفل و پشه خاکی ها قادر به گزش انسان از روی لباس نیستند. استفاده از کلاه، لباس آستین بلند و رنگ روشن (زیرا پشه ها عموماً به سمت رنگ های تیره بیشتر جلب می شوند) و قرار دادن شلوار در جوراب و یا در داخل پوتین وبستن دگمه های آستین پیراهن و یقه لازم است.

۲) آغشته سازی البسه  به حشره کش آغشته سازی البسه به سموم حشره کش مشخص و در دوز مجاز بهمنظور ایجاد یک دیوار سمی و کشنده حشرات انجام میگیرد.مطالعات نشان داده است که این تکنیک برای انسان بی خطر بوده و می تواند در حفظ سلامتی او بسیار موثر باشد

۳) استراحت و خوابیدن در پشه بندهای آغشته به حشره کشهای پیرتروئید

۴) کاربرد مواد دورکننده حشرات: استفاده از یکی از مواد دورکننده حشرات برای مقابله با گزش حشرات  توصیه می شود.
لازم به ذکر است که روشهای حفاظت فردی عمدتاً مکمل یکدیگر هستند و در کنار هم بایستی مورد استفاده قرار گیرد.
امروزه بهترین شیوه و حداکثر حفاظت دهی فردی در مقابل گزش حشرات استفاده توام از مواد دورکننده بر روی پوست و نیز پوشیدن
لباس آغشته به حشره کش پیرتروئید گزارش شده است.

ب_ سم پاشی ابقایی و فضایی محیط:

استفاده از سموم شیمیایی در کشورهای استوایی و کشورهای در حال توسعه در تلاش برای از بین بردن بیماری های اندمیک حشرات، برای تولید غذای کافی و حفاظت از جنگل ها، گیاهان و فیبر (چوب، پنبه، لباس و غیره) کمک  شایانی را می کند.

 

 کنترل مالاریا:

از گذشته ها ی دور مالاریا مهمترین بیماری منتقله توسط ناقل بوده است. بر اساس آخر برآورد هنوز هم سالانه ۵٠٠تا ٣٠٠ میلیون مورد کلینیکی ۱/۶ تا ۱/۴ میلیون مورد مرگ گزارش می گردد که  ۸۰ تا ۹۰ درصد آنها در کشورهای آفر قایی اتفاق افتد . مهمترین پیشرفت بشر در مقابل این بیماری  در دهه ها ی اخیر استفاده از پشه بندهای آغشته به پایروتروئید بوده است، این روش به لحاظ هز ینه، سطح نسبی کم آغشتگی و استفاده از حشره کشها با سمیت کم برای پستانداران که مستقما روی پشه های خونخوار دارد مورد توجه قرار گرفته اند.

امروزه با توجه به مشکلات فنی اجرائی اکولوژیک سمپاشی ابقائی با تغییر سیاست کنترلمالاریادر برنامه Roll Back Malaria) RBM )

استراتژی کاربر پشه بند آغشته به حشره کشهای پایروتروئید عنوان روشی ساده، کم هزینه با امکان مشارکت مردمی با قابلیت تلفیق در سیستم مراقبتهای بهداشتی اولیه (Care Health Primary (مورد توجه کارشناسان سازمان بهداش جهانیمورد توافق اکثریت کشورها قرار گرفته است.به نظر رسد که برخی از پایروتروئیدها اثرتحریک کنندگی زیاد دارند و باعث فرار پشه ها می شوند که پشه ها نمی توانند مرگ و میرزیادی در جمعیت  ایجاد کنند. برخ محقق معتقدند که پاسخ حشرات به پایروتروئیدها بستگی عمیق به مقدار حشره کش بکار رفته در سطح دارد. به این ترتیب غلظتهای بالای حشره کش باعث تحریک فرار پشه ها می گردند در حالی که غلظتهای کم، تماس بیشتر حشره را بدنبال دارد وایجاد ریزش مرگ و میر  می کنند.

اثرات بازدارندگی (Deterrency )توریهای آغشته به حشره کشهای پایروتروئیدنشان دادکه پشه ها قادر به نشستن روی توری
آغشته به حشره کش و خونخواری از میزبان نیستندو در دورترین فاصله ممکن در محفظه تماس بحالت پرواز تحریکی یا استراحت ملاحظه می شوند.

با توجه به اهمیت مبارزه شیمیایی با ناقل مالاریا مقایسه ای بین دو سم تمفوس و پریمفوس متیل انجام گرفت.تمفوس برخلاف ایجاد ایمنی بالا، سمی گران است بنابراین نمیتوان از آن به طور گسترده استفاده کرد. از طرف دیگر سم رلدان از نظر متخصصین محیط زیست مورد تأیید نیست، بنابراین قابل مقایسه با سم پیریمفوس متیل نمیباشد. پیریمفوس متیل ارزان و در دسترس است و سازمان جهانی بهداشت (WHO) آن را به عنوان سمی کم خطر و با قدرت حشره کشی بالا معرفی کرده است. با توجه ب این خصوصیات مثبت، ارزشیابی و بررسی بیشتر این سم برای کنترل بیماری مالاریا و کاهش آزار و اذیت ناشی از نیش پشه ها، توصیه میگردد..

دلتامترین برای آغشته سازی پشه بندها برای مبارزه با آنوفل استفنسی به نسبت لامبداسیهالوترین و سیفلوترین از نظر کاهش میزان خونخواری، نسبت به بهبودی و میزان بقا موثرتر است.

همچنین طبق مطالعه ای که در گیلان انجام گرفت طویله مکان داخلی اصلی استراحت و خونخواری پشه ها به ویژه ناقلین مالاریا عنوان شده که از میزبان اصلی آنها، گاو،  می باشد که در صورت نیاز به سمپاشی ابقایی می تواند مد نظر قرار گیرد..

کنترل لیشمانیا :

لیشمانیوز جلدی دومین بیماری مهم منتقله پس از مالاریا در ایران است. این بیماری به دو فرم لیشمانیوز جلدی شهری و لیشمانیوز جلدی روستایی در مناطق مختلف کشور وجود دارد.به دلیل اهمیت بهداشتی مساله و خطر بالای انتقال بیماری به سایر نقاط کشور برنامه کنترل توصیه می شود درمبارزه با بیماری لیشمانیوز جلدی روش تلفیقی (بهسازی محیط، جونده کشی ز طریق طعمه گذاری لانه های آنها و سمپاشیابقایی اماکن داخلی برای کنترل پشه خاکی ها) به همراه آموزش افراد در معرض خطر مورد استفاده قرار گیرد.نتایج به دست آمده از یک مطالعه نشان داد که این روش برای کنترل لیشمانیوز جلدی روستایی موثر است.

مبارزه شیمیایی با ناقلین بیماری کالاآزار در مناطق آندمیک یکی از راههای اصلی کاهش بیماری بوده و از نظر حشره شناسی و سم شناسی سم فایکام یکی از سمومی است که برای از بین بردن ناقلین کالاآزار مناسب و جزو سموم بهداشتی می باشد. لذا با استفاده از فایکام با توجه به طول مدت ماندگاری در طبیعت می توان تا حد زیادی پشه خاکیها را از بین برد.)سم فایکام با بقای ۳ ماهه در طبیعت پوشش مناسبی از نظر فصلی برای جلوگیری از بیماری کالاآزار و از بین بردن پشه خاکیها دارد و به عنوان یک سم مناسب بهداشتی قبل از آغاز فصل فعالیت ناقلین می تواند در کل منطقه و کشور مورد استفاده قرار گیرد.

۱- تاثیر برنامه کنترل لیشمانیوز جلدی روستایی در یک کانون جدید بیماری، دهقانی،حنفی بجد، مجله دانشکده پزشکی مشهد،تابستان ۸۲.

۲- ارزشیابی صحرایی لارو کشی غلظتهای مختلف پیریمفوس متیل علیه ناقلین مالاریا.جلالی،پاییز ۸۲.

۳-تاثیر سم فایکام (بندیوکارب) برروی ناقلین لیشمانیوز احشایی (کالاآزار) در شهرستان مشکین شهر سال ۱۳۸۹. صادقی،مرادی،محبعلی، زارعی،مجله علوم پزشکی اردبیل،تابستان ۹۱.

۴- بررسی خاصیت تحریکی – دفعی توری های آغشته به سه نوع حشره کش پایروترویید روی آنوفل استفنسی در شرایط آزمایشگاهی, علی پور،لدنی،عبایی، مجله طب جنوب،اسفند ۸۴.

۵- زیستگاه ‌ها و محلهای استراحت پشه‌ های بالغ در استان گیلان (دوبالان: کولیسیده)، آذری ،جوافشانی،رسایی،مجله حکیم،پاییز ۸۲

 

 

توسط |۱۳۹۷/۱۲/۲۴ ۱۲:۰۳:۴۸اسفند ۲۴ام, ۱۳۹۷|دسته‌بندی نشده|