پشه های آنوفل

پشه های آنوفل

در راسته دوبالان،زیر راسته نماتوسرا،خانواده کولیسیده و زیر خانواده آنوفلینه می باشند.

این زیر خانواده دارای سه جنس Bironella, Chagasia, Anopheles می باشد.

جنس بیرونلا تنها در استرالیا،گینه جدید،جزائر ملانزی و ملوک انتشار دارد و بالغ آن را می توان از روی مواج بودن رگبال چهارم و شاخه فوقانی رگبال پنجم بال تشخیص داد.همچنین در روی سینه لارو دو زوج ابریشم پنجه ای وجود دارد.

جنس شاگازیا تنها در آمریکای مرکزی و جنوبی یافت می شوند.در بالغ ها اسکوتلوم سه لبه است در صورتی که در آنوفل ها مدور است.لارو ها را میتوان از روی شکل خاص ابریشم های پنجه ای تشخیص داد.

جنس آنوفل ها که ناقلین مهم مالاریا را شامل می شوند که شامل صفاتی هستند که آنهارا از سایر جنس ها و زیر خانواده کولیسینه جدا می سازد.

این جنس مرکب از تقریبا ۳۸۰ گونه میباشد.

انتشار:

پشه های آنوفل انتشار جهانی دارند و نه تنها در مناطق گرمسیر بلکه در نواحی معتدله نیز یافت میشوند.

مرفولوژی:

حشراتی باریک و نسبتا کوچک به طول ۴-۶میلیمتر می باشند.خرطوم مشخص و متمایل به جلو می باشد.

پشه ها فقط یک زوج بال فعال دارند که آنهم بالهای قدامی است و بالهای خلفی تحلیل رفته و تبدیل به یک زوج هالتر کوچک دمبل مانند شده است.بالها در هنگام استراحت به شکل قیچی روی همدیگر و روی شکم قرار میگیرد.

بیشتر آنوفل ها دارای بالهای لکه دار می باشند که این لکه ها از اجتماع فلس های تاریک و روشن روی رگبال ها به وجود آمده است.

سطوح پشتی و زیری شکم کاملا یا اغلب عاری از فلس های متراکم است ولی در بعضی گونه ها ممکن است یک دسته کوچک فلس برجسته در حاشیه طرفین بندهای شکم وجود داشته باشد.

در تمام آنوفل ها ،کناره خلفی اسکوتلوم مدور است و در تمام لبه آن مو وجود دارد.در ماده ها تنها یک اسپرماتک وجود دارد و لب میانی غده بزاقی در هر دو جنس کوتاهتر از دو لب خارجی است.

تشخیص نر و ماده آنوفل ها از طریق آنتن های آنهاست.در پشه های در هر دو جنس پالپها به اندازه خرطوم است ولی در نرها انتهای پالپ ها پهن و گرزی شکل می باشد.روی انتهای پالپ های نر نیز ممکن است حلقه هایی از فلس های رنگ پریده وجود داشته باشند.

 

آنوفل های بالغ به هنگام استراحت، معمولا بدنشان با سطح اتکا یک زاویه می سازند یعنی خرطوم و شکم در راستای یک خط مستقیم قرار میگیرند.

دوره زندگی:

پس از جفتگیری و خونخواری،آنوفل های باردار حدود ۵۰-۲۰۰ تخم روی سطح آب می گذارند.

تخم ها معمولا قایقی شکل ودارای یک زوج اطاقچه هوایی در طرفین بوده که به صورت تک تک گذاشته می شوند.تخم ها روی آب شناورند و تاب تحمل خشکی را ندارند.

در مناطق گرمسیر تخم ها ۲-۳روز بعد و در مناطق معتدله پس از ۲-۳هفته باز می شوند.

لارو آنوفل ها دارای سر اسکلروتیزه،به رنگ قهوه ای تیره یا سیاه، بدون پا و با سینه کروی می باشند که عرض سینه از عرض سر و شکم بیشتر است.

شکم دارای ۹ بند قابل رویت می باشد و روی سطح پشتی هریک از بندهای اول تا ششم یا هفتم معمولا یک زوج ابریشم پنجه ای وجود دارد.

روی سطح پشتی بندهای ۱-۸شکم، قطعات اسکلروتیزه کوچک قهوه ای رنگ به نام پلاک ترگال وجود دارد.به علاوه اکثر و یا تمام بندهای شکم دارای یک زوج ابریشم پنجه ای کاملا رشد کرده می باشند که گاهی نیز به نام ابریشم های شناور نامیده می شوند.ابریشم های پنجه ای شکمی و یک زوج ابریشم پنجه ای سینه ای با سطح آب تماس دارند و به کمک آنها لارو به طور موازی با سطح آب قرار میگیرد.

در طرفین بند هشتم شکم یک سری خار وجود دارد که ابتدای آنها بهم پیوسته و اندامی به نام پکتن را تشکیل می دهند که از سطح جانبی به خوبی دیده می شوند.

در سطح پشتی نهمین بند شکم ،قطعه زین قرار دارد و در انتهای همین بند و در سطح پشتی آن دو دسته موی بلند به نام موهای دمی و در قسمت شکمی یک مجموعه بزرگتر از موها به نام برس شکمی دیده می شود.در انتهای آخرین بند شکم،چهارعدد آبشش شفاف،به شکل سوسیس وجود دارد که عمل آنها تنظیم فشار اسمزی مایعات داخلی بدن لارو بوده و نقش تنفس ندارند.

لارو پشه های آنوفلینه سیفون ندارد و به طور موازی با سطح آب قرار میگیرند.از طرفی لارو هوا را از طریق روزنه های تنفسی که در بند هشتم شکم قرار دارد تنفس می کند و به هنگام تغذیه سر لارو ۱۸۰ درجه دور خود می چرخد و در سطح آب از انواع مخمرها،باکتری ها،تک یاخته ها و بسیاری دیگر از میکرو ارگانیسم ها تغذیه می کنند.

چهار مرحله لاروی فعال وجود دارد.لاروها برای رشد و نمو خود به آب احتیاج دارند.

به طور کلی آنوفل ها آبهای تمیز و صاف و بدون آلودگی را ترجیح می دهند.

شفیره آنوفل ها آبزی و واوی شکل می باشند که دارای شیپور تنفسی کوتاه با انتهای گشاد می باشند.

بهترین و مطمئن ترین صفت برای تشخیص شفیره آنوفل ها وجود یک زوج خار میخی شکل کوتاه است که در طرفین و لبه خلفی بندهای دوم یا سوم تا هفتم شکم قرار دارد.

آخرین بند شکم به یک زوج پاروی بیضی شکل منتهی می شود.شفیره ها معمولا به کمک زوج ابریشم پنجه ای سفالوتوراکس  به حالت شناور روی سطح آب باقی می مانندولی چنانچه تحریک شوند با حرکات منقطع و به سرعت به عمق آب می روند.

در کشورهای گرمسیر ،دوران رشد شفیره ۲-۳روز طول می کشد ولی در مناطق معتدله وسرد این مدت به یک تا دو هفته می رسد.

بسیاری از آنوفل ها فعالیت شبانه دارند،بنابراین خروج از شفیره ،جفتگیری،خونخواری و تخم گذاری آنها معمولا در طول شب ،از اوائل غروب تا اوائل طلوع آفتاب صورت می گیرد.

اهمیت پزشکی:

۱- ناراحتی های ناشی از نیش زدن

۲-مالاریای انسانی

تنها جنس آنوفل می توانند انواع پلاسمودیوم ها را که موجب بیماری مالاریا می شوند ،به انسان منتقل کنند.انواع پلاسمودیوم شامل پلاسمودیوم فالسیپاروم(سه یک بدخیم)،پلاسمودیوم ویواکس(سه یک خوش خیم)،پلاسمودیوم مالاریه(چهاریک)،پلاسمودیوم اووال(چهاریک خوش خیم).

نظر به اینکه دوره جنسی انگل های مالاریا در بدن پشه ناقل می گذرد،پشه را میزبان اصلی و انسان را میزبان واسط انگلهای مالاریا به حساب می آورند.

ناقلین مهم انگل پلاسمودیوم: A. gambiiae ,A. arabiensis,A. stephensi, A. fluviatilis , A. culcifacies, A. minimus, A. superpictus, A. sergenti, A. claviger.

۳-فیلاریازیس:آنوفل ها ناقلین فیلرهای نوع Wuchereria bancrofti, Brugia malayi, B. timori هستند که موجب بیماری های کرمی فیلاریازیس در انسان می شوند.

۴- آربو ویروس ها: بعضی اربو ویروس هایی که توسط آنوفل ها انتقال می یابند عبارتند از : Onyong nyong, Guaioa, Nyando,Tanga,Tataguin,Kowanyama.

مبارزه:

۱-محافظت شخصی:

٭نصب توری بر روی در و پنجره و هواکش منازل،بیمارستانها و …..

٭استفاده از پشه بندهایی که در هر اینچ مربع آن ۲۳تا۲۶ سوراخ داشته باشد.از طرفی لبه پایین پشه بند باید زیر تشک یا تختخواب قرار گیرد.

٭استفاده از ترکیبات دور کننده مثل روغن و کرم و لوسیون ها می تواند موثر واقع گردد.

۲-مبارزه در مراحل نابالغ:

٭روش های بیولوژیک:

الف: کاربرد موجودات شکارچی مثل ماهی ها(گامبوزیا،تیلاپیاو…)،لارو بعضی پشه ها مثل Toxorhinchites،

ب:  عوامل بیماریزا مثل ویروس ها، قارچها،باکتری ها و تک یاخته ها

٭روش های ژنتیکی

٭روش های مبارزه فیزیکی: پر کردن و زهکشی آبهای راکد

٭نصب شبکه لوله کشی آشامیدنی قابل اطمینان موجب از بین بردن لانه های لاروی در ظروف سنتی می گردد.

٭تغییر شکل لانه های لاروی

٭استفاده از فرمولاسیون های قرص و گرانول در لانه های لاروی به خصوص لانه هایی که دارای گیاهان آبی متراکم می باشند.

٭استعمال روغن های معدنی باعث مسدود شدن سوراخ های تنفسی و خفه شدن آنها و از طرفی وجود ترکیبی از اثرات تدخینی سمی ومعطر و پایدارتر روغن ها باعث از بین رفتن لاروها میگردد.

۳-مبارزه با حشرات بالغ:

سم پاشی های ابقایی،فضایی با توجه به گونه های انوفل که  در داخل یا خارج مساکن انسانی یا محل استراحت حیوانات خونخواری و استراحت می کنند تعیین می شود.

منبع:کلیات حشره شناسی پزشکی،تالیف م.و.سرویس؛ترجمه دکتر سید محمد علی سیدی رشتی،دکتر مرتضی زعیم،دکتر محمد ابراهیم صائبی؛انتشارات دانشگاه تهران

توسط |۱۳۹۷/۱۲/۱۳ ۹:۱۵:۵۹اسفند ۱۲ام, ۱۳۹۷|دسته‌بندی نشده|