کنه های سخت

کنه های سخت

کنه های سخت از خانواده Ixodidae در راسته متا استیگماتا میباشند.

راسته متا استیگماتا دارای یک زوج منفذ تنفسی(استیگمات) در طرفین بدن هستند که هریک از آنها به وسیله یک قطعه تنفسی کیتینی مدور احاطه شده است.هیپوستوم قطعات دهانی برای سوراخ کردن پوست میزبان به هنگام خونخواری مورد استفاده قرار میگیرد که دارای دندانه هایی است که به طرف شکم انحنا دارد.

حدود ۶۵۰گونه کنه سخت که به ۱۱جنس تعلق دارند وجود دارد.

جنس های مهم از نظر پزشکی: Ixodes ,Dermacentor , Amblyomma , Haemaphysalis ,Hyalomma

جنس های مهم از نظر دامپزشکی: Boophilus,Heamaphysalis, Rhipicephalus

انتشار:

کنه های ایکسودیده انتشار جهانی دارند ولی فراوانی این کنه ها در مناطق معتدل خیلی بیشتر از کنه های نرم است.

مرفولوژی کنه ها ایکسودیده:

کنه های بالغ سخت و بیضی شکل بوده و در جهت پشتی شکمی پهن شده اند.اندازه کنه ها بر حسب گونه و اینکه کاملا خون خورده باشند یا خالی حدود ۳-۲۳میلیمتر است.ماده ها تقریبا همیشه از نرها بزرگتر هستند.

کاپیتولوم یا سر دروغین به طرف جلو و خارج از حدود بدن پیش رفته و از پشت دیده میشود.

پالپها و پدیپالپها در کنه های سخت باد کرده و گرزی شکل است. پالپ غالب گونه ها فقط مرکب از سه بند آشکار است و اولین بند خیلی کوچکتر از دو بند دیگر است.

هیپوستوم دندانه دار در بین یک جفت کلیسر قرار دارد و پوشش کلیسر از دندانههای خیلی ریز پوشیده شده و مانند چرم دانه دانه به نظر میرسد.

هنگام خونخواری هیپوستوم و کلیسرها را وارد بدن میزبان میکنند.

لبه خلفی بدن گونه های مختلف درماسنتور، ریپیسفالوس، همافیزالیس تعدادی دندانه های مربع مستطیل دارد که فستون نامیده میشود.

تمام کنه های سخت یک صفحه پشتی به نام سپر یا اسکوتوم دارند.در نرها اسکوتوم بزرگ و تقریبا تمام سطح پشتی را میپوشاند، درحالیکه در ماده ها کوچکتر و محدود به جلو بدن وپشت کاپیتولوم میباشد.

در ماده های خون خورده بدن بزرگ شده و اسکوتوم به طرف جلو فشرده میشود و تقریبا به حالت عمود قرار میگیرد.کنه های ماده بالغ در نزدیک کوکسای دومین زوج پا دارای منفذ تناسلی هستند و در سطح پشتی پایه کاپیتولوم یک زوج فرورفتگی وجود دارد.

صفحه تنفسی کنه های ایکسودیده به خوبی رشد کرده و غالبا شکل تقربی ویرگول (،) را دارد.

هر دو جنس پستانداران را مورد گزش قرار میدهند.

تشخیص جنس های ایکسودیده مهم از نظر پزشکی:

Ixodes:

دارای انتشار جهانی میباشند. چشم ندارند. شیار یا خط مخرجی ، مقعد را ازجلو دور میزند. فستون وجودندارد.پالپها مخروطی و طول دومین بند پالپ حداقل به اندازه عرض آن میباشد. گونه های کوچکی هستند و اسکوتوم بدون نقش است.

Hyalomma:

در جنوب اروپا، خاورمیانه، عربستان تا هندوستان، بنگلادش و آفریقا یافت میشوند. دارای چشم هستند که زیر اسکوتوم قرار گرفته است. هیپوستوم و کلیسرها از عرض پایه کاپیتولوم بلندتر هستند. دومین بند پالپ به طور قابل ملاحظه ای طویلتراز عرض آن می باشد ولی طولش کمتر از دوبرابر طول بند سوم است.اسکوتوم ساده و اگر تزئینی وجود داشته باشد محدود به باندهای رنگ پریده روی پاهاست. فستون ندارند و در صورت وجود به هم پیوسته است. معمولا کنه های درشتی هستند.

Amblyomma:

در آمریکای شمالی، مرکزی، جنوبی، آفریقا ، اروپا و آسیا وجود دارد. چشم ها در لبه اسکوتوم قرار دارد. هیپوستوم و کلیسر ها طویلتر از پایه کاپیتولوم است.دومین بند پالپ خیلی بلندتر از عرض آن بوده و طولش بیش از دو برابر طول بند سوم است. اسکوتوم معمولت نقوش رنگی دارد. فستون وجود دارد و به هم پیوسته نیستند.

Dermacentor:

در آمریکای شمالی و مرکزی، آسیا، اروپا و آفریقا انتشار دارد. چشم دارند.طول هیپوستوم و کلیسر به اندازه عرض پایه کاپیتولوم است. طول دومین بند پالپ به اندازه عرضش میباشد. ۱۱فستون دارند. اسکوتوم معمولا دارای نقوش است. هر دو جنس فاقد قطعات شکمی می باشند.

Rhipicephalus:

گونه های این جنس انتشار وسیعی در دنیای قدیم دارند.دارای چشم و طول هیپوستوم و کلیسر تقریبا به اندازه پایه کاپیتولوم است.طول و عرض دومین بند پالپ تقریبا مساوی است. فستون دارند. این کنه ها شبیه درماسنتور هستند ولی اسکوتوم فاقد نقوش است و صفحات شکمی فقط در جنس نر وجود دارد و ماده ها فاقد آن میباشند.

Haemaphysalis:

انتشار وسیع در دنیای قدیم و جدید دارد.این کنه ها فاقد چشم هستند و شیار مخرجی از عقب مقعد عبور میکند. پالپها کوتاه و مخروطی و طول دومین بند پالپ حداقل به اندازه عرض آن می باشد و از طرفین و دور از پایه کاپیتولوم خارج شده است.اسکوتوم تزئینی ندارد و دارای فستون میباشند.

Boophilus:

این کنه ها عمدتا از نظر دامپزشکی اهمیت دارندو در آمریکای شمالی، مرکزی، جنوبی، آسیا، آفریقا، استرالیا انتشار دارند. چشم ندارند. طول هیپوستوم و کلیسر تقریبا اندازه پایه کاپیتولوم است. دومین بند پالپ خیلی کوتاه و طول و عرض آن تقریبا مساوی است.همیشه بدون فستون هستند. بندهای پاهای عقب خیلی باد کرده یا تسبیح مانند نمیباشند و تزئینات ندارند.

اهمیت پزشکی:

کنه های ایکسودیده ناقل تعداد زیادی بیماری های ویروسی منتقله به وسیله بندپایان به انسان و دیگر پستانداران و پرندگان میباشند. همچنین انواع ریکتزیا و باکتری و پیرپلاسماهای مهم از نظر دامپزشکی را منتقل میکنند.

بیماری های منتقله توسط کنه های سخت شامل:

۱-فلج کنه ای:توسط D. andersoni و گونه های ایکسودس، هیالوما، ریپیسفالوس، همافیزالیس میتواند در انسان، دام و حیوانات دست آموز و وحشی ایجاد فلج کنه ای کند.

۲-بیماری های ویروسی:تب هموراژیک کریمه کنگو،

انسفالیت بهار و تابستان روسی ، تب هموراژیک ، امسک ، تب کنه ای کلرادو، بیماری جنگلی کیاسانوز ، انسفالیت منتقله کنه ای، انسفالیت پواسان ، ویروس لانگلات ، تب کمروو ، تب کواران فیل

، لوپین ، لوپینگ در گوسفند

۴-ریکتزیا ها:تب لکه ای کوههای راکی، تیفوس کنه ای سیبریه، تب بوتونوز، تب کنه ای کوئیزلند، ریکتزیا پروازکی، تب کیو

۵-تولارمی

مبارزه:

برداشتن و جدا کردن کنه های سخت از روی میزبان یکی از روش های قابل استفاده در مبارزه با این پندپایان به حساب می آید.

آغشته کردن لباسها به دورکننده ها میتواند باعث جلوگیری از حمله کنه ها به انسان تا حدودی شود.

سم پاشی کف اتاقها،شکافها،ترکهای دیوار،وسائل منازل و محل استراحت حیوانات را با محلول روغنی یا امولسیون حشره کش مناسب پیشنهاد میگردد.

در صورتی که کنترل قاطع کنه و بیماری های منتقله به وسیله کنه به انسان و چهارپایان مورد نظر باشد،فرو بردن گوسفند و گاو و سایر چهارپایان اهلی درحمام های حای کنه کش یا سم پاشی آنها با حشره کش ها کاملا موثر خواهد بود.

منبع:کلیات حشره شناسی پزشکی،تالیف م.و.سرویس؛ترجمه دکتر سید محمد علی سیدی رشتی،دکتر مرتضی زعیم،دکتر محمد ابراهیم صائبی؛انتشارات دانشگاه تهران

 

 

 

توسط |۱۳۹۷/۱۲/۶ ۱۵:۱۸:۲۷اسفند ۵ام, ۱۳۹۷|دسته‌بندی نشده|