ککها


کک ها از راسته سیفونوپترا میباشند که شامل خانواده های pulicidea,leptopsyllidae ceratophyllidaeمی باشد.

از این بین،آنهایی که از نظر پزشکی دارای اهمیت هستند شامل  xenopsylla, pulex, tunga, ctenocephalides در خانواده pulicidae و leptopsylla در خانواده leptopsyllidae و nosopsyllusدر خانواده ceratophyllidae میشوند.

انتشار:

در سراسر دنیا یافت میشوند ولی تعدادی انتشار محدود تری دارند.انتشار جنس گزنوپسیلا که شامل ناقلین مهم طاعون میباشند محدود به مناطق حاره و نیمه حاره هستند.

در مطالعه ای در سال ۲۰۱۵ بیشترین میزان آلودگی در فصل تابستان اعلام شده بود.

مرفولوژی:

بالغ ها نسبتا کوچک و کم و بیش بیضی شکل که در طرفین فشرده هستند.رنگ آنها از قهوه ای روشن تا تیره متغیر است.مرز مشخصی بین سر وسینه و شکم دیده نمی شود ولی به راحتی این ۳قسمت قابل تشخیص هستند.ککها بدون بال میباشند و دارای سه جفت پای قوی که به خوبی رشد کرده میباشند.پاهای عقبی در جهیدن حشره نقش مهمی دارند.بدن و پاها از خارهای کوچک و موهای درشتی پوشیده شده است.

سر  تقریبا سه گوش وشاخک های سه بندی در فرورفتگی عقب چشمها قرار گرفته اند.قطعات دهانی به طرف پایین است که شامل یک جفت پالپ آرواره پایین،یک جفت پالپ لب های زیرین،یک اپی فارنکس نوک تیز،یک جفت ارواره بالا مضرس ظریف و یک جفت تیغه های ارواره بالا میباشد.

اپی فارنکس و یک جفت آرواره بالا در موقع خونخواری پوست میزبان را سوراخ میکنند.

در بعضی گونه ها یک ردیف خارهای درشت شانه مانند که به خوبی رشد کرده و به نام شانه گونه یا ژنال کتنیدیوم یا شانه سر در قاعده کپسول سر میگویند.

در سینه ترتیب قرارگرفتن قطعات سخت جلد بدن که بدن کک ها را میپوشاند پیچیده بوده و برای شناخت ناقلین مهم مورد نیاز است.

قطعات سینه شامل یک اسکلریت مشخص پشتی پرونوتوم،مزونوتوم،متانوتوم،یک اسکلریت شکمی که کم و بیش جانبی است به نام پرو استرنوم،مزواسترنوم و متااسترنوم میباشد.لبه خلفی پرونوتوم ممکن است یک ردیف دندانه های درشت خارمانند داشته و تشکیل شانه سینه را میدهند.بعضی از جنسها فاقد شانه سرو سینه بوده و به ککهای بدون شانه معروفند.

در برخی از جنس ها هردو شانه وجود دارد.

مزو استرنوم در بالای جفت پای میانی قرار دارد و در شناخت جنس گزنوپسیلا ارزش دارد.این استرنوم به وسیله یک خط عمودی ضخیم به نام مرال رود یا شکاف مزوپلورال به دو قسمت شده است.نداشتن شانه سر و سینه و وجود مرال رود جنس گزنوپسیلا را مشخص میکند.

هر یک از قسمتهای سینه یک جفت پای بلند دارد که به خوبی رشد کرده ،پاهای عقب کمی بلندتر از دو جفت پای دیگر است.تروکانتر و ران تمام پاها عریض و پهن هستند و پنجه دارای پنج بند مشخص است و یک جفت چنگال بزرگ ختم میشود.

شکم از ده بند تشکیل شده که هشت بند اول به راحتی تشخیص داده میشوند و هر بند دارای یک ترگوم پشتی و یک استرنوم شکمی میباشند.جنس کک را با مشاهده انتهای شکم میتوان به راحتی تشخیص داد.در نرها به علت وجود ضمائم جفتگیری به نظر میرسد انتهای شکم به طرف بالا برگشته است.در ماده ها نوک شکم گردتر از نرهاست.

هردوجنس نرو ماده خون میخورند و تشخیص نر وماده اهمیت ندارد.

دوره زندگی ککها:

انواع کک:

کک انسان:

۱-Tunga penetrans: ماده ها با حفر تونل در پوست پا وارد آن شده و باعث آزار و اذیت انسان میشوند.هیچ گونه بیماری به انسان منتقل نمیکنند.

۲-Pulex irritans:گزش و ایجاد آزار و اذیت را به همراه دارند.

کک جوندگان: جنس های Xenopsylla:شامل X.cheopis ,X. astia, X. brasiliensis که ناقلین Yersinia pasturella عامل طاعون هستند.

کک سگ و گربه: Ctenocephalis canis و Ctenocephalis felis:میزبان واسط سستودها مثل دیپلیدیوم کانینوم،هیمنولپیس نانا و هیمنولپیس دی مینوتا

اهمیت پزشکی:

۱-آزار و مزاحمت ککها

۲-طاعونplague:

باسیل طاعون با خونی که کک های نرو ماده میمکند وارد معده شده و پس از تقسیمات زیاد به قسمت قدامی رفته و پرووانتریکول را مورد حمله قرار میدهند.گاهی در نتیجه تکثیر بعدی باسیل ها قسمتی از پرووانتریکول مسدود شده و در نتیجه کک قسمتی از خون تغذیه شده قبلی را برمیگرداند.لذاباسیل در تغذیه قبلی گرفته شده از راه ضمائم دهانی کک به میزبان داده میشود.در صورت انسداد کامل پرووانتریکو کک ها احساس گرسنگی کرده و برای خونخواری بارها نیش میزنند و از نظر انتقال بسیار خطرناک میباشند.در صورتی که انسداد هم نداشته باشد طاعون مستقیما به وسیله ضمائم دهانی آلوده منتقل میشود.

راه انتقال دیگر که کم اهمیت تر است مالیده شدن مدفوع کک روی خراش ها یا غشاء های مخاطی است.

در طاعون ریوی که بسیار مسری است و ضمن سرفه کردن بیمار خارج میشود،حشران نقشی درنتشار ندارند.

۳-تیفوس اندمیک منتقله به وسیله ککها:

عامل آن ریکتزیا موزری است که در موقع خونخواری کک در بدن میزبان فرو میروندن.ریکتزیا در کک تکثیر پیدا می کنند.مالیده شدن مدفوع آلوده یا ریکتزیا های آزاد شده از ککهای له شده روی خراش های بدن باعث آلودگی میشوند.

تیفوس مورن اساسا بیماری جوندگان به خصوص راتوس نروژیکوس است.در بین راتها و سایر جوندگان بیماری توسط انواع گزنوپسیلا و نزوپسیلوس فاسیتوس و لپتوپسیلا سگینس منتشر میشود.انسان عمدتا به وسیله گزنوپسیلا کئوپیس آلوده میشود.

۴-سستودها: دیپلیدیوم کنینوم از معمولی ترین کرم های نواری سگ و گربه است که به وسیله ککها به انسان و جوندگان منتقل میشود.

 

کنترل:

برای کنترل کک انسان به دلیل اینکه در کف اتاق ها پنهان میشوند سرامیک یا سیمان کردن کف اتاق ها موثر است.برای لباس ها میتوان آنها را جوشانید.

با کنترل جوندگان و طعمه گذاری میتوان کک جوندگان را نیز کنترل کرد.

جهت کنترل کک سگ و گربه استفاده از گردنبندهای اغشته به سموم مفید واقع میگردد.

آلودگی سگ و گربه را میتوان به راحتی با معاینه موهای اطراف گردن و شکم حیوان تشخیص داد.برای مبارزه با کک سگ و گربه میتوان از حشره کش های انتخابی گامکسان،مالاتیون،پیرترین برای گردپاشی بدن سگ و گربه استفاده کرد.همچنین در مطالعه ای استفاده از اسپینوزاد و ایمیداکلوپراید موثر واقع گردید.استفاده از گردن بندهای پلاستیکی اغشته به دیکلرووس نیز روشی ساده جهت کنترل تا حدودی میباشد.

برای مبارزه کلی با ککها میتوان کف منازل و مسیر حرکت جوندگان را با سم مناسب سم پاشی کرد و یا گرد را داخل لانه جوندگان پاشید.

در مطالعه ای که در سال۲۰۱۶بر روی ارزشیابی سطح حساسیت کک ها نسبت به پیرتروئیدها انجام گرفت مقادیر LD50 برای پرمترین و لامباداسایهالوترین به ترتیب ۲۸۸.۴۰-۲۹۵.۱۵ میکروگرم در سانتی متر و ۲۱.۸۷-۲۴.۵۴ میکروگرم در سانتی متر بود.

در صورت مقاومت به حشره کش های فوق استفاده از حشره کشهای فسفره و کاربامات ها توصیه میشود.

جهت حفاظت شخصی میتوان از مواد دورکننده مثل دی متیل فتالات استفاده نمود.

منبع:کلیات حشره شناسی پزشکی،تالیف م.و.سرویس؛ترجمه دکتر سید محمد علی سیدی رشتی،دکتر مرتضی زعیم،دکتر محمد ابراهیم صائبی؛انتشارات دانشگاه تهران

توسط |۱۳۹۷/۱۲/۶ ۱۵:۲۷:۴۹بهمن ۲۴ام, ۱۳۹۷|دسته‌بندی نشده|